اکتشاف به فناوري روز نيازمند است
تهران - شانا - گروه مصاحبه : ۱۵/۰۴/۱۳۸۴ -حاجی محمد احمدی
اكتشاف، مادر صنعت نفت و از فرآيندهاي مهم در عرصه نفت و فرآورده هاي آن به حساب مي آيد. با توجه به افزايش شديد بهاي نفت، انجام عمليات اكتشافي در دستور کار بسياري از شرکت هاي بزرگ نفتي قرار گرفته است.. بررسي وضعيت كنوني وموقعيت هاي فراروي صنعت اكتشاف، موضوع گفت وگوي خبرنگار «شانا» با عليرضا سعيدي، مدير عمليات فني شركت عمليات اكتشاف نفت، است كه در پي مي آيد.
- لطفاً درباره پيشينه «شركت عمليات اکتشاف نفت» به اختصار توضيح دهيد.
پيشينه اكتشاف به صد سال پيش برمي گردد، اما اكتشاف هاي جديد ايران كه «شركت ملي نفت ايران» انجام آن را برعهده داشته است، به حدود چهل سال گذشته باز مي گردد. گفتني است كه دوره جديد، بيشترين پيشرفت و اهميت را در زمينه اكتشاف داشته است. پس از انقلاب اسلامي و با كنار رفتن شركت «اسكو» سابق، «مديريت اكتشاف»، برنامه ريزي و اجراي عمليات اكتشاف را به طور جدي تر دنبال كرد. تا پيش از تشكيل شركت عمليات اكتشاف نفت(OEOC)، مهم ترين بخش هاي عمليات اكتشاف نفت شامل مطالعات زمين شناسي، لرزه نگاري دو بعدي وسه بعدي، ثقل سنجي، آزمايش و پيمايش چاه ها و مغناطيس سنجي را گروه هاي عملياتي مديريت اكتشاف به طور اماني انجام مي دادند، ولي پس از تشكيل «شركت عمليات اكتشاف نفت»، مديريت اكتشاف به عنوان بخش حاكميت و طراح و برنامه ريز مسائل اكتشافي، عمل مي كند و بخش عملياتي نيز برعهده شركت عمليات اكتشاف نفت است.
- ذخاير قابل برداشت نفت را چه ميزان برآورد مي كنيد؟
ميزان نفت در جاي ايران حدود 500 تا 600 ميليارد بشكه تخمين زده مي شود كه از اين ميزان با توجه به ضريب برداشت كه حدود 25 تا 27 درصد محاسبه مي شود، با احتساب نفت هاي توليد شده و مصرف شده قبلي، رقمي حدود بالاي 100 ميليارد بشكه ذخيره باقي مانده نفتي داريم كه اگر ذخاير مايعات و ميعانات گازي را به آن بيفزاييم، به رقمي بيش از 130 ميليارد بشكه(رقم باقي مانده) ذخيره دست مي يابيم.
- سازكارهاي اصلي و عوامل مؤثر در اكتشاف (نيروي انساني، فناوري، زمين و...) تحت تأثير چه عواملي قرار دارند؟
اكتشاف در مناطق شناخته نشده شانس بالايي ندارد. نه تنها در ايران كه در تمام جهان از هر ده چاه اكتشافي معمولاً 9 تاي آن خشك (dry well) است و 10 درصد شانس موفقيت دارد. اكتشاف در كشورهايي مانند ايران كه ذخاير بالايي دارند، يا در مناطقي كه پيش تر عمليات اكتشافي در آنها انجام شده و وجود ساختمان هاي نفتي در آن به اثبات رسيده است، شانس موفقيت افزايش مي يابد واز 10 درصد به 60 تا 70 درصد و گاه بيشتر مي رسد. اما عواملي كه در يك اكتشاف خوب نقش دارند، عبارتند از: برنامه ريزي صحيح، مطالعات اوليه زمين شناسي حوزه رسوبي واطلاعات تاريخچه اي وجود نفت در ميدان هاي مجاور، انجام لرزه نگاري سه بعدي كه اطلاعات بسيار خوبي درباره مخازن زيرزميني ارائه مي دهد و حفاري موفقيت آميز. همچنين كاربرد فناوري روزآمد و نيروي انساني متخصص در اين زمينه بسيار تأثير گذارند.
- وضعيت اكتشاف در ايران نسبت به كشورهاي هم جوار(حوزه خليج فارس) چگونه است؟
مطلوب است، اما نمي توان مقايسه كرد، زيرا در اين كشورها بيشتر شركت هاي خارجي غربي كار اكتشاف را انجام مي دهند و از امكانات و تجهيزات بيشتري برخوردارند. ولي ما با اتكا به دانش خودمان كار اكتشاف را انجام مي دهيم كه حتي در اين حالت بي توازني نيز ما كارمان را خوب انجام مي دهيم. البته لازم است شركت هاي مجري سرويس دهنده مانند شرکت عمليات اكتشاف نفت به امكانات و فناوري روز مجهز باشند.
- اكتشاف نفت در كدام مناطق در حال انجام است و كدام مناطق شانس بيشتري در زمينه اكتشاف نفت دارند؟
برخي مناطق به دليل ويژگي هاي رسوبي و وجود سنگ مادر كه توليد كننده نفت است، شانس بيشتري از لحاظ داشتن نفت و گاز دارند. اكتشاف هاي ايران هم اكنون بيشتر در ميدان هاي شناخته شده قبلي و در لايه هاي پاييني اين ميدان ها (همان طوركه لايه هاي بالايي آنها هيدروكربوري بوده اند)، انجام مي شود.
هم اكنون عمليات اكتشاف در نقاط ديگر ايران، خارج از حوزه كمربندي كوه هاي زاگرس، از جمله در اطراف كاشان، در حال انجام است كه چاه شماره 2 اكتشافي در اين منطقه به نفت رسيده است. اين منطقه، يكي از مناطقي است كه شركت چيني سينوپک (Sinopec ) اکتشاف آن را در قالب بيع متقابل انجام مي دهد. ديگر مناطق در دست اكتشاف عبارتند از: درياي مازندران و خليج فارس و در شمال شرق ايران که ميدان هاي بزرگ گازي از جمله خانگيران و گنبدلي که ذخاير بالايي گاز دارند.
شركت عمليات اكتشاف توانمندي آن را دارد كه عمليات اکتشاف را در كليه مناطق ايران كه ظرفيت هيدروكربوري دارند، پوشش دهد. بيش از 50 درصد از خاك ايران به لحاظ اكتشاف، آزمايش شده است و اميد است كه بقيه نيز اكتشاف شوند.
- در زمينه استفاده از فناوري در شركت عمليات اكتشاف نفت، توضيح بفرماييد.
هدف اصلي شركت آن است كه كارهاي عملياتي را با استفاده از فناوري روز انجام دهد و دربخش هاي لرزه نگاري و چاه پيمايي، هم به لحاظ تجهيزات سخت افزاري و هم نرم افزاري، در شرايط مطلوبي هستيم و بيشتر لوازم و دستگاه هاي ما به روز است.
در زمينه انتقال فناوري نيز با شركت هاي خارجي پيشرو درحوزه هاي لرزه نگاري و چاه پيمايي مي كوشيم با عقد قراردادها يا امضاي تفاهم نامه كار اكتشاف را به طور مشترك در ايران انجام دهيم كه هم زمان با انجام كار، از فناوري آنها نيز بهره بگيريم و خودمان را به دانش روز مجهزتر كنيم. در بخش حفاري نيز كه به تازگي وارد آن شده ايم، برآنيم تا با شركت هاي خارجي به صورت مشترك وارد مناقصه هاي جديد حفاري در خشكي و دريا شويم.
- در مصاحبه اي گفته بوديد که اگر بتوانيم 10 درصد به ذخاير نفتي ايران بيفزاييم، طول عمر ذخاير از 93 سال به حدود 130سال مي رسد، توجيه فني اين موضوع را بيان فرماييد.
البته قبلاً هم عرض کرده ام که تحقق اين اعداد و ارقام که تخمين هاي مهندسي هستند، به عوامل بسياري بستگي دارد و نبايد به صورت مطلق که به صورت حدود مقدار بايد به آنها نگريسته شود. ضريب برداشت از مخازن ايران در قياس با کشورهاي دنيا به طور متوسط پايين تر است. بخشي به دليل نوع مخازن ماست که از سنگ هاي بسيار متراکم تشکيل شده است و اين سبب کاهش بازيافت مخازن مي شود. بخشي نيز به کاربرد نوع فناوري مربوط مي شود که بايد در بخش تکميل چاه، حفاري و روش هاي ازدياد برداشت مخازن بازنگري کنيم. البته اين خود به سرمايه گذاري، برنامه ريزي و انتقال فناوري جديد به داخل کشور نياز دارد. در اين زمينه پيشرفت هايي به دست آمده است، اما هنوز کافي نيست، بايد نيروي انساني متخصص به تعداد کافي تربيت شوند و سرمايه گذاري لازم انجام شود.
- وضعيت نيروي متخصص را در شرکت هاي نفت ايران چگونه ارزيابي مي کنيد؟
با توجه به فراواني ميدان هاي نفت و گاز ايران و اين که توسعه آن به نيروي متخصص کافي نياز دارد، ما در اين زمينه با کمبود مهندس مخازن، اکتشاف و بهره برداري روبه رو هستيم که وزارت نفت در پنج سال گذشته گام هاي مثبتي در اين زمينه برداشته و تعدادي دانشجوي فني را براي تحصيل درمقاطع فوق ليسانس و دکترا به خارج از کشور اعزام کرده است که هم اکنون درايران سرگرم كار و فعاليت هستند. براي مثال، ما در بخش مهندسي مخزن، در مقطعي 1000 تا مهندس نياز داشتيم حال آن که تنها100 نفر داشتيم و افزايش اين ميزان نيرو(ده برابر كردن) به برنامه ريزي طولاني مدت نياز دارد.
- درباره مناقصه هايي كه شرکت عمليات پيش تر در آنها شرکت کرده است، يا در نظر دارد در آنها شرکت کند، بفرماييد.
مناقصه هاي اصلي ما در بخش لرزه نگاري است. آخرين پروژه بزرگي که شايد بزرگ ترين پروژه لرزه نگاري سه بعدي باشد، به نام پروژه«آمک» آغاجاري- مارون- کوپال که آن را به صورت مشترک با شرکت چينيBGP برنده شده ايم. مناقصه هاي ديگري مانند لرزه نگاري «پازنان» و «چنگوله» در دست اجراست که در آينده نزديک اميدواريم بتوانيم آن را برنده شويم.
در بخش آزمايش و پيمايش چاه ها نيزدر مناقصه هاي شرکت نفت مناطق مرزي، شرکت کرده ايم که هنوز نتايج آن مشخص نشده است و اميدواريم که در مناقصه هاي چاه پيمايي نيز با توجه به امکانات گسترده در اين زمينه موفق شويم.
در بخش حفاري نيز به تازگي وارد اين مرحله شده ايم. شركت در مناقصه تأمين «دکل جکاپ» براي پارس جنوبي از جمله فعاليت هاي ما در اين زمينه است که خوشبختانه در اين زمينه موفق شده ايم و اميدواريم با مشترک شدن با يک شرکت روسي بتوانيم در اين باره نيز به موفقيت دست يابيم.
مناقصه هاي ديگر، در زمينه مهندسي ساختمان است که در بيشتر آنها شرکت مي کنيم و در بعضي از آنها موفق بوده ايم. پروژه هاي مهندسي ساختمان در ميدان هاي تابناک، شانول، وراوي، آزادگان، حسينيه و کوشک را نيز بر عهده داشته ايم.
- درباره انجام لرزه نگاري در درياي خزر و مشكلات موجود در اين باره توضيح بفرماييد.
لرزه نگاري در درياي خزر به صورت سه بعدي درحال انجام است و مشکلات فراوان در اين زمينه وجود دارد. يکي از آنها در آغاز کار، عبور کشتي از ولگا به درياي مازندران بود که مجبور شديم به دليل اندازه بسيار بزرگ کشتي، تغييرات عمده اي در آن بدهيم و ديگر شکستن شفت کشتي و تعمير آن بود که اين عوامل در آغاز کار سبب بروز مشکلاتي در پروژه شد.
برخي ديگرازمشکلات ما به شرايط جوي و آب و هوايي درياي خزر به ويژه در فصل زمستان باز مي گردد که در پاره اي از موارد ما را از ادامه کار باز مي دارد.
هم اکنون بخش نخست قرارداد اوليه کاملاً پايان يافته و با نظر مساعد وزارت نفت و درخواست نفت خزر، قرار است کشتي «پژواک» براي ادامه کار لرزه نگاري در درياي خزر باقي بماند. کشتي ديگري به نام «هيدروگرافي» که براي اندازه گيري ويژگي هاي کف دريا به لحاظ عمق وشکل كف به كار گرفته شده و در اجاره يك شرکت خارجي است. اين كشتي هم اكنون در خليج فارس مستقر است.
- فرصت ها و تهديدهاي پيش روي اكتشاف نفت را بيان فرماييد.
وجود ذخاير غني و حجيم نفت و گاز، موهبتي است که خداوند به اين سرزمين عطا كرده است، البته بايد در نگهداشت آن براي نسل هاي آتي کوشيد و از هدر رفت آن به شدت پرهيز کرد. ما بايد با استفاده بهينه از ذخاير، کاربرد فناوري روز و نيروي انساني کارآمد، کار اکتشاف را در مناطقي که ممکن است ذخاير هيدروکربوري داشته باشند، انجام دهيم. هنوز مناطق اکتشاف نشده بسياري وجود دارند که مي توان با استفاده از برنامه ريزي و مديريت درست، شناخت ظرفيت هاي موجود و تلاش همه جانبه به نتايج قابل توجه ترنيز دست يافت. اما درزمينه تهديدها بايد گفت كه به لحاظ استقلال کشور، تهديدي جدي در زمينه اکتشاف وجود ندارد و دوران استعمارگري به سرآمده است.
س.خ
نوشته شده در تاريخ سه شنبه ۲۴ آبانماه ۱۳۸۴ ساعت ۰۹:۰۳ | November 15, 2005 9:03 AM