بورسي ايراني با ابعاد جهاني
تهران - شانا - گروه مصاحبه : ۲۶/۰۲/۱۳۸۴
بورس نفت و ضرورت راه اندازي آن يکي از دغدغه هايي است که در يکي دو سال گذشته واکنش هاي موافق و مخالفي را به دنبال داشته است. بي گمان بورس بين المللي نفت مي تواند فرصت هاي زيادي را در عرصه اقتصادي و مالي به وجود آورد و بستري باشد تا از قبل آن توسعه همه جانبه کشور در زير ساخت مهم ترين رکن اقتصادي ايران يعني نفت خود را آشکار سازد.
دکتر محمد جواد عاصمي پور، مجري طرح راه اندازي بورس نفت است که در باره چند وچون کارهاي صورت گرفته با ايشان گفت و گو کرده ايم که در پي مي آيد.
- برخي از نمايندگان و يا مسئولان اجرايي، انتقادهايي را درباره بورس نفت مطرح کرده اند، از جمله معاون کميسيون انرژي مجلس گفته است که اگر بورس نفت محل رانت خواري عده اي باشد، با آن مخالفت خواهد شد و يا اين که معاون وزير اقتصاد گفته اين بورس تا کنون از شوراي بورس مجوز نگرفته و مراحل قانوني خود را طي نکرده است. پاسخ شما به اين انتقادها چيست؟
هيچ کدام از اين بزرگواران حرف غيرمنطقي نزده اند، نه قرار است بورس نفت محل رانت خواري عده اي باشد و نه قرار است اين بورس بدون پيمودن مراحل قانوني خود، آغاز به کار کند. طرح توجيهي بورس نفت هم اکنون از سوي مشاور در حال تهيه است و به زودي تقديم شوراي بورس خواهد شد. مي دانيد که ماده 95 قانون برنامه سوم بر تشکيل بورس کالا تاکيد کرده است نخستين اقدام ها در زمينه تشکيل بورس نفت از سوي جناب آقاي مظاهري، وزير وقت اقتصاد به رئيس جمهوري اعلام شد. پس از نامه مظاهري به خاتمي، رئيس جمهوري نامه را براي وزير نفت مي فرستند و به اين ترتيب، وزارت نفت مکلف به تشکيل بورس نفت مي شود. هم اکنون بورس 22 شعبه و تالار در کشور دارد. بورس فلزات، تشکيل شده و بورس کالاي کشاورزي نيز راه اندازي شده است و تشکيل بورس نفت نيز در همين راستا است.
- از سال 1376 از آغاز وزارت جناب آقاي زنگنه، يکي از دغدغه هاي وي اصلاح ساختار مالي- اداري بوده است. از مرداد 1382، بورس نفت وارد مرحله اجرايي شده و در اين مدت، ساختارهاي حقوقي، مالي، فني و آموزشي پروژه تعريف شده، مشخص شده است، مي دانيد که بورس نفت بخشي از تجارت الکترونيک در کشور است و حتي اطلاع رساني بورس به يک بازار تبديل شده و رويتر، پلاتس و بلومبرگ نمونه هايي از آن هستند.
با 170 شرکت و بورس بين المللي و داخلي مکاتبه شده و پيشنهادهاي آنها دريافت شده است. کنسرسيوم مطالعاتي متشکل از بورس اوراق بهادار تهران، شرکت انفورماتيک و مجموعه اي از مديران سابقIPE و نايمکس تشکيل شد. اکنون براي بورس نفت مکان يابي شده و تالار مورد نظر در کيش تجهيز و تقريباً تمام مراحل مقدماتي براي راه اندازي بورس طي شده است. تالار بورس نفت در همان ساختمان مالي کيش و محل استقرار بورس قرار دارد که مجتمعي از شرکت هاي بيمه، بانک ها و کارگزاران است.
- چرا پيش از کسب مجوز از شوراي بورس، اين مقدمات انجام شده است؟
هم سو با مديريت زمان، بسياري از فعاليت ها را موازي انجام داديم، زيرا براي کار مطالعاتي و تهيه طرح توجيه فني، مي بايد بسياري از اقدام ها انجام مي شد، بدون اين اقدام ها، تهيه گزارش توجيهي براي ارائه به شوراي بورس شدني نبود، ضمن اين که تمام اقدام هاي ما هماهنگ با تکاليف وزارت نفت و براساس مصوبات قانوني بوده است و اين گزارش توجيهي تا پايان ارديبهشت به شوراي بورس تقديم مي شود.
- در اين بورس چه کالاهايي مبادله مي شود و چگونه؟
تمام فرآورده هاي نفتي، گازي و پتروشيمي در اين بورس معامله مي شود، اما براي نفت خام بازاريابي نمي کنيم، چون بورس براي کالاهايي است که به بازاريابي نياز دارد، امــا نفت خام چنين نيست. البته 200 هزار بشکه نفت سوآپ درياي خزر مي تواند در اين بورس مطرح شود.
- از نظر نرم افزاري، بورس نفت به چه سيستم هايي تجهيز مي شود؟
- نرم افزارهايي که در حال خريد آن هستيم، منطبق بر استانداردهاي جهاني و با سيستم هاي ساير بورس هاي کشور و جهاني سازگار است و نوعي يکسان سازي و يکپارچگي اطلاعات شکل خواهد گرفت. دانش فني اين نرم افزار نيز در اختيار بورس اوراق بهادار است که از سهام داران اصلي بورس نفت است.
- شما گفتيد قرار نيست بورس، محل رانت خواري عده اي باشد، در اين باره بيشتر توضيح بدهيد.
بورس يعني شفاف سازي اطلاعات. بورس يعني اطلاع رساني «آنلاين» از معاملات و تبديل شدن معاملات به معاملات ذره اي. اين جلوي رانت خواري اطلاعاتي و انحصاري شدن اطلاعات را مي گيرد و مانع سوء استفاده برخي ها مي شود.
بورس خودش يک بازار درآمدزا است و سبب مي شود معاملات از حالت دولتي خارج شود و در اختيار بازار و بخش خصوصي قرار گيرد. بورس سبب جذب مشارکت خارجي، جذب سرمايه گذاري و همکاري کارگزاران داخلي و خارجي مي شود و مقدمه اي براي ورود کشور به بحث تجارت جهاني است.
با راه اندازي بورس نفت ايران، همه دنيا رفتار بورس ايران را به عنوان يک شاخص خواهد شناخت و قيمت هاي واقعي اعلام خواهد شد. بورس نفت ايران، بورسي ايراني با ابعاد بين المللي خواهد بود.
- جذب سرمايه گذاري خارجي چگونه خواهد بود؟
به ما بستگي دارد. اگر سيستم را خوب طراحي کنيم، ساختار خوبي به دست خواهد آورد و اين ساختار همان ساختار حقوقي و مالي است که خود عامل بسيار مهمي در جذب معامله گران اين فضا است. اگر فضا باز باشد، خود به خود کارگزاران خارجي و سرمايه گذاران استقبال مي کنند.
- آيا با تشکيـل بــورس نفت، قيمت پايه براي ايــران يک امتياز به شمار مي آيد و بر قيمت هاي ساير بورس هاي کشور تاثير مي گذارد؟
در تمام دنيا قيمت ها را اعلام مي کنند و با تشکيل بورس نفت، ايران مسلماً قيمت هاي آن در ديگر بورس ها اعلام مي شود و در قيمت جهاني، بورس نفت ما يکي از اجزايي است که بر فرآيند تصميم گيري آنان تاثيرگذار خواهد بود.
- فکر نمي کنيد اوضاع متشنج خاورميانه، مانعي براي رشد و توسعه اين بورس باشد؟
امروزه با طرح خاورميانه بزرگ، مسئله منطقه آزاد خاورميانه مطرح است که اين بازار، بازار بزرگي است و مکانيسم هاي متفاوتي را شکل مي دهد. ما بايد مکانيسم هاي مورد نياز خود را آماده و تهديدهاي منطقه را به فرصت تبديل کنيم. همين ترانزيت در ايران بخشي از تجارت است که هنوز راه نيفتاده است يا همين بحث صدور مجوز کالا اهميت دارد و خيلي از کالاهايي که مبادله مي شود، حق امتياز خوبي براي تجارت مالي است.
در حوزه خاورميانه و خليج فارس، ايران حذف ناپذير است و بورس نفت ايران با مديريت منابع، سرمايه، فناوري و کالا مي تواند زمينه بسيار مساعدي براي سرمايه گذاران باشد.
- نقش تجارت آزاد و بحث سازمان تجارت جهاني (WTO) را چگونه ارزيابي مي کنيد؟
ما در حال پيوستن به WTO هستيم که نيازمند اين است که رويه تجاري و پولي خود را اصلاح و بايد از جهاني شدن استقبال کنيم، استقبال از جهاني شدن، احترام به بلوغ جهاني است. جدا از اين که کسي به شما تکليف کند چه کاري انجام دهيد ما بايد خود آغاز کننده باشيم و قبل از اين که دنيا به ما بگويد ما بايد وارد شويم و اصلاح کنيم. پيش از جهاني شدن، در داخل تمرين بومي، سپس منطقه اي و آنگاه جهاني داشته باشيم.
آنها مي گويند موانع را بايد برداشت، آيا ما مي توانيم؟ ولي کم کم زمينه ها را مي توان به وجود آورد و اين ما هستيم که بايد آمادگي خود را بالا ببريم. براي مثال، همين چين اروپا را به ستوه آورده است زيرا اول ساختارهاي خود را آماده کرد و بعد وارد شد و بنابراين بابت اين قضيه ترسي ندارد يا از دوبي مي گوييم که هر دو دست به اصلاح ساختار تجاري زده اند.
اگر امروز نايمکس در دوبي فعاليت مي کند، ما بايد چه کار کنيم. بورس نفت ايران
مي تواند ارز خوبي را براي کشور جذب کند. رشد تجارت در جهان در دهه گذشته 7/8 درصد، در حالي که ميزان رشد توليد جهاني 9/3 درصد بوده است. اين موضوع، نشان دهنده پيشي گرفتن بخش تجارت از بخش توليد است، يعني مي توان گفت موتور تحرک تجارت است. با تشکيل بورس نفت، روند آن به سمت خصوصي سازي است و بخش ايراني در داخل و خارج از کشور مي توانند در آن سرمايه گذاري کنند. اين بورس زمينه هاي لازم را براي بخش خصوصي آمــاده مي ســازد و مـــديريت ريسک از يک جزيــره آغــاز و به ديگر بخش هــا کشيده خواهد شد.
- آيا سرمايه گذاران استقبال کرده اند؟
اگر بسترهاي مناسب را فراهم کنيم و ساختارهاي مطلوبي شکل گيرد، به يقيين استقبال
مي شود. در حال حاضر، بسياري از بانک هاي دولتي و خصــوصي کشــور، شــرکت هاي سرمايه گذار و کارگزاران بورس براي حضور در اين بورس اعلام آمادگي کرده اند.
- سرمايه و ميزان مشارکت به عهده کدام سازمان ها است؟
70 درصد سهام اين بورس متعلق به صندوق بازنشستگي کارکنان نفت است که نمايندگي سهام پتروشيمي، پخش و پالايش و شرکت ملي نفت را به عهده دارد و 30 درصد ديگر متعلق به بورس کيش (10 درصد) بنياد (10 درصد) و سازمان بورس اوراق بهادار (10 درصد) است که تمام ساز کارهاي آن اعم از سهم کارگزاران و... براساس مصوبه شوراي عالي بورس مشخص
مي شود و در چارچوب و تابع مقررات و تکاليف بورس اوراق بهادر ايران خواهد بود.
- برخي کـــارشناسان مي گويند: بــورس نفت آنچنــان بر قيمت هاي داخلي نفت و فرآورده هاي آن تاثير منفي يا مثبت نخواهد داشت؟ نظر شما در اين باره چيست؟
بورس نفت قرار نيست که تاثير بگذارد. بايد پرسيد اصولاً بورس چيست. در پاسخ مي توان گفت: بورس بازار سازمان يافته است. در اين بازار ما بازار را سازمان دهي مي کنيم، عرضه و تقاضا است که قيمت را تعيين مي کند. در برنامه سوم تکليف بورس روشن است. کار بورس منطقي کردن بخش هاست. اگر بازار ما سازمان يافته باشد، به رفع بي تعادلي هاي اقتصادي مي پردازد و تعادل کلي هنگامي روي مي دهد که بازار سرمايه و بازار پول و بازار کالا در ارتباط با هم باشند و همانند ظروف مرتبطي بايد به يکديگر کمک کنند. همين بازارها را سامان دهي کردن يعني بورس.
- آيا اين بورس بازار به شمار مي آيد يا مرکز قيمت؟
بورس قيمت تعيين نمي کند، محل عرضه و تقاضا است. در اين بورس، قيمت تعيين نمي شود و فضايي براي منطقي شدن قيمت است. در همين بازار لندن به طور متوسط هر « لات » يک هزار بشکه نفت است که 100 بار دست به دست مي شود، بنابراين اين روند به قيمت اصلي کمک
مي کند. هدف ما نقش آفريني در مديريت بازار است. در بورس، قيمت ها واقعي تر است و بسياري از جزيره هاي داخلي را جذب مي کند. اين به ما بستگي دارد که چقدر سيستم را خوب طراحي کنيم. آسياي ميانه و جنوب شرقي آسيا از جمله ظرفيت هاي خوب براي بورس ها هستند.
- نکات مهم و کليدي راه اندازي بورس نفت چيست؟
مشارکت سيستم مالي، شرکت هاي بيمه اي، سيستم هاي حمل و نقل و ذخيره سازي از مهم ترين موارد اين بورس است که بايد به آنها توجه شود.
- نسبت ميان انتخابات رياست جمهوري و راه اندازي بورس نفت را چگونه ارزيابي
مي کنيد؟
رئيس جمهوري آينده با گسترش اين بورس همراه خواهد بود، زيرا به دنبال چشم انداز 20 ساله هستيم و در برنامه چهارم بايد بورس هاي کشور به سمت تخصصي شدن پيش بروند و رئيس جمهوري آينده بايد آن را تقويت و پشتيباني کند.
- ديدگاه کشورهاي حاشيه خليج فارس را درباره راه اندازي اين بورس بيان کنيد.
آنها نظر موافق دارند. ما بايد اول محصول را بسازيم، بعد بازاريابي کنيم، زيرا آينده اين منطقه رقابت است و بازارهاي جديد به وجود خواهند آمد.
- خوب، توضيح ديگري را لازم مي دانيد؟
بايد گفت، دنيا به بلوغ رسيده است و بايد قبل از اين که فرصت هاي زيادي را از دست دهيم، تجهيزات لازم را براي استفاده از فرصت ها ايجاد کنيم. مي توان گفت تنها چيزي که در دنيا ثابت است، خود کلمه تغييرات است و همه چيز در حال دگرگوني است. ايران نبايد چرخ پنجم باشد، هرگز نبايد منتظر ماند، ما مي توانيم شکارچي خوبي باشيم به شرط آن که ساختارهاي جهاني را در کشور خود به وجود آوريم و اين ساختارها زبان تعامل و زبان ارتباط امروز در جهان معاصر است. ×××
نوشته شده در تاريخ چهارشنبه ۹ آذرماه ۱۳۸۴ ساعت ۱۱:۴۱ | November 30, 2005 11:41 AM